De oudste banen

De vooroorlogse banen die nog bestaan

Veel van de oudste banen in Nederland behoren tot de beste en mooiste. De architecten van de klassiekers mochten holes aanleggen in duinen en op fraai beboste binnenlandse zandruggen met heide. Op deze voor golf perfecte locaties mogen nu geen golfbanen meer gebouwd worden. Van de banen die voor de Tweede Wereldoorlog zijn gebouwd zijn deze er nog steeds:

Rosendaelsche GC 1908
Domburgsche GC 1914
Hilversumsche GC 1918

Heidegolf Ullerberg 1923
GC Driene 1927
Kennemer G&CC 1928
Utrechtse GC de Pan 1929
Noord-Brabantse GC Toxandria  1929
GC de Dommel 1930
Eindhovensche Golf 1930
Hattemse G&CC 1931
Keppelse GC 1932
Openbare Golfbare Kralingen 1933
Sallandsche GC de Hoek 1934
Amsterdam Old Course 1935
Koninklijke Haagsche G&CC 1938

De eerste banen in Nederland

1889 In dit jaar laat baron van Brienen op de schapenweide van zijn landgoed Clingendael een primitieve golfbaan aanleggen. Deze baan telt vijf holes. Het initiatief leidt in 1893 tot de oprichting van The Hague Golf Club, de huidige Koninklijke Haagsche Golf & Country Club. Het eerste artikel over golf in Nederland gaat over deze baan.

1893 Oprichting van de Haagsche Golf Club, nu als oudste club De Oude Dame genoemd. De Haagsche verhuist van Clingendael naar een 9-holes baan in Duinzigt, aangelegd door John Duncan Dunn (1874-1951). Dunn gaf op deze baan tot 1895 ook les.

De eerste golfbaan van de Haagsche, circa 1900
De baan van de Haagsche, circa 1900
De baan van de Haagsche in 1912
De baan van de Haagsche in 1912

1894 Oprichting van de Doornsche Golfclub (nu UGC De Pan). De club begint op een baan van professional/architect John Duncan Dunn op de buitenplaats Nieuw-Sterkenburg (deze baan bestaat niet meer).

De Doornsche in 1912. A.M. Snouck Hurgronje slaat af.
De Doornsche in 1912. A.M. Snouck Hurgronje slaat af.

1895 Uit recent historisch onderzoek blijkt dat de Hilversumsche Golfclub al in 1894 bestaat en dat in het najaar van 1895 door John Duncan Dunn een 9-holes baan op een heideterrein nabij de Hilversumsche gasfabriek wordt “uit-gelegd” (de baan werd aangelegd zonder grondwerken). Dunn, telg van een Schotse golffamilie, is een jonge golfprofessional/beginnende baanarchitect die in deze periode ook de Haagsche, Doornsche en Velpsche aanlegt/“uit-legt”. De Hilversumsche heeft de opening van de eerste 9-holes course (1895) als oprichtingsdatum van de club aangenomen, ook al bestaan er indicaties van eerdere golfactiviteit in Hilversum.

1895 Oprichting van de Velpsche (Rosendaelsche Golfclub). De club speelt aanvankelijk op een stuk grond in Rozendaal dat gelegen moet hebben op het grensgebied van de heerlijkheid Rosendael en de gronden van de Velpsche Geërfden. Deze eerste baan, in het voorjaar van 1895 aangelegd door John Duncan Dunn, bestaat niet meer.

De Arnhemsche Golf Club in 1900
De Arnhemsche Golf Club in 1900

1903 Oprichting van Oranje GC. Het Oranje Hotel legt een baan aan bij de Haagse strafgevangenis. Deze baan zal in 1910 plaats moeten maken voor een spoorwegstation.

1904 Opening van een baan in Domburg gebouwd in opdracht van de N. V. Domburgsche Zeebadinrichting. Deze baan bestaat niet meer. In 1914 zal de Domburgsche verhuizen naar de huidige locatie.

1906 De Rosendaelsche (zie 1895) verhuist naar de huidige locatie, Landgoed Delhuijzen aan de Apeldoornseweg in Arnhem, waar Aalbrecht del Court van Krimpen, de vader van Gerry, een golfbaan had aangelegd (de Arnhemsche Golf Club). Dit zijn de oudste holes in Nederland die nog bestaan. In 1977 zal de 9-holes baan van de Rosendaelsche door architect Frank Pennink uitgebreid worden naar 18 holes.

1910 Oprichting van de Kennemer. De club begint een baan op buitengoed Duin en Kruidberg in Santpoort (deze bestaat niet meer). Aalbrecht del Court van Krimpen was ook bij de aanleg van deze baan adviseur. 

Begin 20ste eeuw In deze periode is er een baan in Wijk aan Zee (aangelegd in opdracht van de baddirectie te Wijk aan Zee naar ontwerp van mr A.A. del Court van Krimpen) en een baan in Callantsoog (een particuliere baan van de bevriende families Van de Poll en Del Court). Aalbrecht del Court van Krimpen is ook bij de aanleg van deze twee banen adviseur. Beide banen bestaan niet meer.

De baan in Callantsoog
De golfbaan in Callantsoog
De baan in Callantsoog

1912 De Hilversumsche (zie 1894) verhuist naar een terrein nabij de Crailoose Brug, aan de Noordkant van Hilversum. Hier zal tot  1918 worden gespeeld.  Ook deze tweede baan van de club is nog “zeer primitief”: “Behoudens experimenten met gras op greens bestonden de greens en fairways uit heide. Bovendien werd de layout zelfs slechter gevonden dan de eerste 9-holes baan [uit 1895]. Golfen op deze heidebaan was zeker in onze ogen uiterst primitief. Op de harde, kale grond kon de bal enorm ver doorrollen, tenzij een takje of een ander obstakel dat voorkwam. Zulke obstakels waren bijvoorbeeld graspollen die her en der op deze fairways de kop opstaken. Men liet ze expres staan, zo blijkt uit oude notulen: ‘uit sport oogpunt, omdat de pollen het doorrollen tegengaan.'” (Bron: hilversumschegolfclub.nl.)

1914 De Domburgsche verhuist naar de huidige locatie.

1915 Opening van een 9-holes baan op een duinencomplex van 40 ha in Noordwijk – eigendom van de Staatsdomeinen. Aangelegd door de combinatie ‘Golflinks’ en onder leiding van de rijkslandbouwleraar der provincie Z-Holland, de heer A A. Neeb. De baan, die niet meer bestaat, lag ongeveer 500 m ten noorden van de vuurtoren in Noordwijk.  

1918 De Hilversumsche begint in 1917 met de aanleg van negen holes op de huidige locatie aan de Soestdijkerstraatweg. De holes naar een ontwerp van Henry Burrows, de pro die dan werkzaam is op de Doornsche, worden in 1918 geopend.  “Het bracht de leden, dankzij de door de oorlog in Nederland gestrandde Duitse graszaden handelaar Bieberstedt, een ongekende weelde: gras op fairways en greens!” (Bron: hilversumschegolfclub.nl.) In 1923 is deze 9-holes baan het decor van het eerste Internationale Championship (het huidige KLM Open) in Hilversum. De winnaar is de architect van de baan: Henry Burrows.

1919 In 1919 wordt op Landgoed Groenouwe bij Loenen in Gelderland, ten zuiden van Apeldoorn, een privé heidebaan aangelegd met de naam Het Zilven. De resten van deze baan, aangelegd in opdracht van Adolf Broese van Groenou, zijn er nog. Lees meer bij Privébanen. In een toeristische gids van 1929 wordt de golfbaan genoemd: “Aan den rechterkant van den Eerbeekschen weg zien we in de verte een donker massief gebouw boven het geboomte uitsteken. Dat is ‘Groenouwe’. Ieder kent het als het ‘Familiehuis’, waar de leden van de familie Broese van Groenou, als in een eigen hotel komen logeeren. De bosschen en terreinen van de omgeving behooren er bij. Een vijver om te zwemmen ontbreekt niet, evenmin ais tennis- en golfbanen.” Aan het begin van de Tweede Wereldoorlog wordt de baan hersteld door Heidemij, dat werk werd in 1942 opgeleverd.

1923 In 1923 wordt de 9-holes heidebaan Ullerberg aangelegd. Gerry del Court van Krimpen is de ontwerper. Ullerberg, aanvankelijk een privébaan, bestaat nog steeds en is sinds het begin van de 21ste eeuw toegankelijk voor groepen en greenfeespelers.

Heidegolf Ullerberg in 2018

1923 De Haagsche verhuist naar een nieuwe 18 holes baan in Waalsdorp in de duinen ten noorden van Den Haag. Het is de eerste 18-holes baan van Nederland. De baan (die niet meer bestaat) werd ontworpen door Gerry del Court van Krimpen en John Frederic Abercrombie. In 1947 zal de Haagsche verhuizen naar de huidige locatie.

De golfbaan van de Haagsche in Waalsdorp
De golfbaan van de Haagsche in Waalsdorp
Nederland-België in 1924 op de Haagsche

1926 In dit jaar wordt de 18-holes course op Voorne geopend (bestaat niet meer). (Hoewel …, volgens sommige bronnen had Voorne voor 1926 al een 6-holes baan.) De baan in Oostvoorne is de tweede 18-holes baan van Nederland en 60 hectare groot. De baan werd ontworpen door E.C. Warren. Charles Warren was ook de architect van de Domburgsche. 

In 1926 wordt ook in Enghuizen een baan geopend (deze bestaat niet meer). Gerry del Court van Krimpen is de ontwerper.

Volgens de Corinthian waren er in 1926 elf golfclubs: de Haagsche, Noordwijksche, Doornsche (De Pan), Hilversumsche, Rosendaelsche, Domburg, Haarlem (Kennemer),  Oostvoorne, Hummelo (Enghuizen, nu de Keppelse), Almelo (bestaat niet meer) en Zuid-Laren (bestaat niet meer).

De golfbaan op Voorne
De golfbaan op Voorne

1927 De Kennemer verlaat de baan op het landgoed Duin en Kruidberg en verhuist naar de huidige locatie in Zandvoort. Harry Colt is de architect van de 18-holes baan. Gerry del Court van Krimpen heeft weer een rol als adviseur. De baan (de huidige B-en C-holes) wordt op 28 mei 1928 officieel geopend. In 1985 zal de 18-holes baan van de Kennemer uitgebreid worden met de A-holes tot een 27-holes baan.

In 1927 opent de Twentsche negen holes (deze baan wordt nu bespeeld door GC Driene). De baan in Twente is ontworpen door Gerry del Court van Krimpen en W.G. Janssen.

Internationaal Amateurkampioenschap op de Kennemer, 1937
Internationaal Amateurkampioenschap op de Kennemer, 1937

1927 Stichting van de Zwolsche en aanleg van een 9-holes baan op landgoed Beltgraven (bestaat niet meer).

1928 De 9-holes baan van de Hilversumsche wordt uitgebreid naar 18 holes. Harry Colt ontwerpt tien holes op het heideterrein waar de club dan al speelt (nu de holes 3 t/m 7 en 13 t/m 17). Sinds deze uitbreiding naar 18 holes is de baan gelegen in twee provincies: Noord-Holland en Utrecht. De 18-holes baan zal in 1954, 1965 en 2009 nog flink aangepast worden.

1929 In 1928 wordt De Dommel opgericht en de baan van deze club wordt geopend in 1929. De negen holes zijn ontworpen door Harry Colt. In 1984 zullen er drie holes bij komen van Donald Steel en Hans Hertzberger en in 2014 zal de baan door Frank Pont uitgebreid worden tot 18 holes.

De Dommel, green 4, 1938, golfbaan
De Dommel, green 4, 1938

In september 1929 wordt ook de baan van Toxandria geopend. De negen holes zijn naar alle waarschijnlijkheid ontworpen door Harry Colt. Wat zeker is, is dat Colts partner John Morrison in februari 1929 op de baan was.

Toxandria golfbaan 1929
Toxandria in 1929

In 1937 zal de 9-holes baan van “Tox” uitgebreid worden naar 18 holes.
Clubsecretaris Wim Thunnissen ontwierp de nieuwe negen holes. Colts partner John Morrison keurde het plan goed.

Het Nationaal Open op Toxandria in 1932

De Doornsche gaat in 1929 Utrechtse GC ‘de Pan’ heten en verhuist naar de huidige locatie. Op 11 mei 1929 wordt de 9-holes baan in gebruik genomen. Harry Colt is de architect. Gerry del Court van Krimpen is adviseur. Colt hield bij het ontwerp van de baan al rekening met een uitbreiding naar 18 holes. En in oktober 1930 besluit De Pan om de baan uit te breiden. De 18-holes baan zal begin oktober 1932 geopend worden. De in 1932 geopende holes zijn de huidige holes 5, 6, 7, 8, 12, 13, 14, 15 en 16.

De opening van De Pan in 1929

De Corinthian komt in 1929, net als in 1926, weer met een lijst van de Nederlandse clubs. Almelo en Zuid-Laren worden niet meer genoemd. Deze banen worden wel genoemd: Twentsche, Dommel, Toxandria, Zwolsche, Kennemer (de baan wordt niet meer ‘Haarlem’ genoemd), De Pan (de baan wordt niet meer ‘Doornsche’ genoemd), Voorne en Enghuizen (in 1926 nog aangeduid als ‘Hummelo’).

Het Dutch Open op De Pan in 1934; S. Brews (in het wit)
Het Dutch Open op De Pan in 1934; winnaar S. Brews in het wit
De Pan begin jaren 30 (precieze jaartal niet bekend). Linksonder: hole 6. Foto: Luchtvaartafdeeling.

1929 Oprichting Enghuizen bij Hummelo en Keppel (baan bestaat niet meer); vanaf 1932 speelt de Keppelse op de huidige baan).

1930 De baan van de Eindhovensche wordt geopend.

1931 De Zwolsche gaat op in de nieuwe club Hattemse en er komt een nieuwe baan. 

De Hattemsche in 1935. Jan Blansjaar bij zijn 147ste slag in het Nationaal Open
De Hattemsche in 1935. Jan Blansjaar bij zijn 147ste slag in het Nationaal Open

Voor de Hattemse diende golfhotel “De Konijnenberg” tevens als clubhuis. Het hotel werd in september 1944 gevorderd door de Duitse Ortscommandantur. De Konijnenberg werd op 23 juni 1945 verwoest door een brand.

Golfhotel "De Konijnenberg"
Golfhotel “De Konijnenberg”

In 1931 werd ook de tot 18 holes uitgebreide baan in Noordwijk geopend (zie 1915). De vernieuwde baan wordt ontworpen door golfarchitect H.S. Colt. Op het oudste gedeelte van de baan worden de holes veranderd van 1 t/m 9 in 10 t/m 18. De nieuwe holes 1 t/m 9 worden tussen de oude negen en het dorp, naast de vuurtoren, aangelegd. De oude 18-holes baan van de Noordwijkse bestaat niet meer. De Noordwijkse speelt ‘pas’ sinds 1972 op de huidige 18-holes baan in de duinen bij Noordwijkerhout.

De Noordwijksche in 1938, negende green; de baan telde toen 18 holes

1932 De 9-holes baan van de Rotterdamsche wordt gebouwd (nu Golfbaan Kralingen). Ken Cotton (C.K. Cotton) en H. Copijn zijn de architecten. De baan wordt in 1933 geopend.

Tekening van de Rotterdamsche Golfbaan 1933
De baan in Kralingen
Hole 1 van de Rotterdamsche (nu golfbaan Kralingen) in 1934
Hole 1 van de Rotterdamsche (nu Kralingen) in 1934
Hole 1 van de Rotterdamsche (nu golfbaan Kralingen) in 1953
Hole 1 van de Rotterdamsche (nu Kralingen) in 1953
Golfbaan Kralingen Rotterdamsche Golfclub
De achtste hole van de Rotterdamsche (nu Kralingen) in 1943.

Lees meer over de aanleg en oprichting van de Rotterdamsche in het lustrumboek 25 Jaar Golfclub Kralingen.

1934 Oprichting van de Amsterdamsche en Sallandsche. De Sallandsche opent op 8 september 1934 een 9-holes baan. De baan zal in 1990 uitgebreid worden naar 18 holes.

1935 De 18-holes baan van de Amsterdamse wordt geopend in 1935. Dit is nu de baan van Amsterdam Old Course en er zijn nu nog maar tien holes.

1937 De baan van Toxandria wordt uitgebreid van negen naar 18 holes. De oude negen holes waren ontworpen door Harry Colt. Secretaris Wim Thunnissen ontwierp de nieuwe negen holes, Colts partner John Morrison keurde het plan goed.

1939 Opening van de publieke golfbaan De Wassenaarsche Gofclub De Wildhoeve van zakenman Daniel Wolf. Het ontwerp is van Colt, Alison & Morrison (vooral Alison). De baan zal in juli 1940 gevorderd worden door de bezetter. Wolf wist voor de oorlog naar de VS te ontkomen. Sinds 5 februari 1947 speelt de Koninklijke Haagsche op deze baan.

De golfbaan van de Haagsche, tee 18 in 1938
Haagsche, tee 18 in 1938

De baan in Wassenaar was in de ogen van opdrachtgever Daniel Wolf een public course, een baan waarop iedereen die wilde kennismaken met de golfsport tegen een laag entreegeld terecht kon.

Haagsche golfbaan, hole 10 (jaar onbekend)
Haagsche, hole 10 (jaar onbekend)

Er zijn nu nog acht “Colt-banen” in Nederland (door Colts bureau ontworpen of uitgebreid): de Kennemer, de Hilversumsche, De Pan, de Noordwijkse, Eindhovensche, De Dommel, Toxandria en Amsterdam Old Course.

Aanleg van de huidige baan van de Haagsche op landgoed Groot Haesebroek, 1938
Aanleg van de huidige baan van de Haagsche op landgoed Groot Haesebroek, 1938
De Doornsche in 1912. B. van der Mersch slaat naar green 1.
De Doornsche in 1912. B. van der Mersch slaat naar green 1.
De Doornsche in 1912; green 2.
De Doornsche in 1912; green 2.
Domburgsche Golfclub, 1939
Speler met caddies op de Domburgsche, 1939
De golfbaan op Voorne
De golfbaan op Voorne
Het clubhuis van de golfbaan Oostvoorne
Het clubhuis van Oostvoorne
De baan van de Haagsche in 1912
De baan van de Haagsche in 1912
Het Nationaal Open op de baan van de Haagsche in Waalsdorp, 1941
Het Nationaal Open op de baan van de Haagsche in Waalsdorp, 1941
De baan van de Haagsche in Waalsdorp; mevrouw C. van Rinkhuizen en paard Corrie
De baan van de Haagsche in Waalsdorp; mevrouw C. van Rinkhuizen en paard Corrie
4: de golfbaan van Callantsoog, ongeveer 1930-1932
4: de golfbaan van Callantsoog, ongeveer 1930-1932
De Hattemsche; de eerste tee
De Hattemsche; de eerste tee
De 18de tee van de Kennemer in 1937
De 18de tee van de Kennemer in 1937
De achtste hole van de Noordwijksche. ongeveer 1915-1925; de baan telde toen negen holes
De achtste hole van de Noordwijksche. ongeveer 1915-1925; de baan telde toen negen holes
Briefkaart, 1924, Noordwijksche golfbaan
Briefkaart, 1924
De Noordwijksche in 1929, aanleg van de tweede negen
De Noordwijksche in 1929, aanleg van de tweede negen
De Noordwijksche; A. Buma van Tienhoven en mevrouw Laurencin in het dameskampioenschap van 1931
De Noordwijksche; A. Buma van Tienhoven en mevrouw Laurencin in het dameskampioenschap van 1931
De Noordwijksche in 1938, de 6de green; de baan telde in dat jaar 18 holes
De Noordwijksche in 1938, de 6de green; de baan telde in dat jaar 18 holes
Oostvoorne, 1926
Oostvoorne, 1926
Oostvoorne 1938, 18de fairway
Oostvoorne 1938, 18de fairway
Toxandria in 1937, 14de green
Toxandria in 1937, 14de green
Toxandria in 1937 golfbaan
Toxandria in 1937
Toxandria in 1937, golfbaan
Toxandria in 1937